Waar staat je organisatie? De vijf fasen van AI-volwassenheid

Wat is AI-volwassenheid?

AI-volwassenheid beschrijft hoe ver een organisatie is met AI: van de eerste losse experimenten tot een organisatie die zelfstandig met AI doorbouwt. Het And AI-volwassenheidsmodel deelt die reis op in vijf fasen: Verkenning, Operationeel, Opschalend, AI-first en Zelflerend. Het model is ontwikkeld op basis van bestaande internationale readiness-modellen en toegesneden op Nederlandse organisaties.

Waarom zou je willen weten waar je staat? Omdat de juiste volgende stap per fase verschilt. Een training over geavanceerde automatisering helpt weinig als je team nog nooit met een AI-assistent heeft gewerkt. En andersom: wie al meerdere processen met AI draait, heeft weinig aan nog een introductieworkshop. Zonder dat beeld investeer je in het wilde weg. Met dat beeld wordt de volgende stap een keuze in plaats van een gok.

De vijf fasen

Hieronder staan de fasen met de signalen waaraan je ze herkent. Lees ze door en let op waar je je eigen organisatie in terugziet. Vaak herken je jezelf in twee aangrenzende fasen; kies dan de laagste, want daar liggen de losse eindjes.

Fase 1: Verkenning. AI bestaat uit losse experimenten. Signalen: een paar mensen proberen ChatGPT of Copilot uit, er is geen AI-visie of eigenaar, en er zijn geen afspraken over veilig gebruik. De kennis zit bij enkelingen en verdwijnt als zij vertrekken. Logische volgende stap: leg een gezamenlijke basis en kies één concreet proces om mee te beginnen.

Fase 2: Operationeel. AI helpt bij vaste, afgebakende taken. Signalen: een deel van het team gebruikt AI zelfstandig, de tools zijn bewust gekozen, en er zijn informele afspraken over gebruik. Het werkt, maar versnipperd: de winst hangt aan personen in plaats van aan het team. Logische volgende stap: verbind de losse taken tot samenhangende processen en krijg meer mensen mee.

Fase 3: Opschalend. AI zit in meerdere processen, met de eerste meetbare winst. Signalen: AI staat in de plannen, de meeste medewerkers gebruiken het, en er is vastgelegd beleid inclusief de basis van de EU AI Act. Het risico in deze fase: de groei stokt als data en governance niet meegroeien. Logische volgende stap: breng data en afspraken op orde en maak managers eigenaar van de adoptie.

Fase 4: AI-first. AI is het uitgangspunt bij nieuw werk. De vraag verschuift van "hoe maken we dit bestaande proces sneller?" naar "hoe zou dit proces eruitzien als we het vandaag met AI als vertrekpunt opnieuw zouden opzetten?". Signalen: AI zit in de kern van het werk, mensen bouwen zelf werkwijzen, governance is ingebed. Het risico: afhankelijkheid van leveranciers en systemen die je niet zelf kunt beoordelen. Logische volgende stap: zelfstandig worden in bouwen, beoordelen en doorontwikkelen.

Fase 5: Zelflerend. De organisatie leert en bouwt zelfstandig door, zonder vast te zitten aan één leverancier. Signalen: AI is verankerd in de strategie, mensen leiden elkaar op, en de systemen zelf leren mee doordat ze feedback uit het gebruik krijgen. Volgende stap: die leercultuur vasthouden, want voorop blijven vraagt doorlopend leren.

De bovenste fase is bewust zelfstandigheid. Veel leveranciers werken naar afhankelijkheid toe; dit model werkt naar een organisatie die het zelf kan.

Hoe je bepaalt waar je staat

Je fase bepaal je door verder te kijken dan één afdeling of één enthousiaste collega. Een organisatie kan op het ene vlak verder zijn dan op het andere: misschien is je marketingteam al Operationeel terwijl de rest nog verkent. Kijk daarom naar strategie, mensen, processen en afspraken samen. De mensen wegen het zwaarst, want een organisatie schuift alleen op als haar mensen meeschuiven.

De snelste route is de gratis online AI-scan van And AI: twaalf vragen, en je ziet direct in welke fase je organisatie zit en waar de grootste kans ligt. Wil je het liever eerst zelf op papier doorlopen, of met je managementteam bespreken, gebruik dan het werkblad bij dit artikel.

Je fase kennen is het begin. Hoe je van die uitslag naar concrete kwartaaldoelen komt, lees je in het Academy-artikel "Van AI-scan naar jaarplan".

Download: Zelfscan-werkblad

Het werkblad bevat per fase de herkenningsvragen als invullijst, een telblad om je fase te bepalen, en per uitkomst een pagina "wat is jouw volgende stap" met de eerste concrete actie. Aanmelden is gratis en geeft toegang tot alle downloads in de Academy.

Hoe wij helpen

De gratis online AI-scan geeft in twaalf vragen je fase, de grootste kans en de logische volgende stap. Wil je daarna met je managementteam bepalen wat die stap voor jullie betekent, dan kijken we in een gesprek of workshop samen naar de uitslag en wat er als eerste loont.

Veelgestelde vragen

Wat is een AI-volwassenheidsmodel? Een model dat beschrijft hoe ver een organisatie is met AI, van losse experimenten tot zelfstandig doorbouwen. Het And AI-model kent vijf fasen: Verkenning, Operationeel, Opschalend, AI-first en Zelflerend. Het geeft richting en maakt de volgende stap concreet.

Moet elke organisatie naar de hoogste fase? Nee. De passende fase hangt af van je ambitie en je werk. Belangrijker dan zo hoog mogelijk komen is een volgende stap zetten die aansluit bij waar je nu staat.

Wat als verschillende afdelingen in verschillende fasen zitten? Dat is eerder regel dan uitzondering. Neem voor het geheel de laagste fase die je breed herkent, en gebruik de afdeling die voorloopt als voorbeeld en ambassadeur voor de rest.

Bronnen

• And AI-volwassenheidsmodel (eigen model)
• Google Cloud AI Adoption Framework
• OESO, AI-readiness benadering voor kleinere bedrijven